Pierwsze wzmianki o Ani można znaleźć w ormiańskich kronikach już w V wieku ne. Należące do dynastii Kamsarakan Ani opisywano jako zamek wzniesiony na szczycie  wzgórza. W połowie VII wieku Armenia została najechana i podbita przez Arabów. Ta inwazja niewiele zmieniła skład etniczny ludności, ale zniszczyła istniejące struktury władzy i utorowała drogę do ostatecznego pojawienia się nowych dynastii rządzących. Pod koniec IX wieku Armenia odzyskała większość swojej dawnej niepodległości, ale została podzielona na liczne królestwa i księstwa. W tym czasie dwa najpotężniejsze królestwa ormiańskie to królestwa dynastii Artzruni, które miały swoje siedziby wokół jeziora Van, oraz dynastia Bagratydów, która rządziła większością północno-wschodniej. Bagratydzi odkupili zamek Ani i pobliskie posiadłości od Kamsarakanów, a w roku 971 król Bagratydów Aszot III przeniósł swoją stolicę z Kars do Ani. W 992 ormiański Katholikosat przeniósł swoją siedzibę do Ani: na początku XI wieku w mieście było 12 biskupów, 40 mnichów i 500 księży. W XI wieku Ani liczyło grubo ponad 100 000, być może nawet 200 000 mieszkańców, a jego bogactwo i sława były takie, że było znane jako „miasto tysiąca i jednego kościołów”.Latem 1064 r. duża armia seldżucka zaatakowała Ani i po oblężeniu 25 dni zdobyli miasto.Region ten został najechany i zajęty przez Mongołów w 1237, co spowodowało masową emigracja ludności i upadku miasta.

large_P1020881.JPG

medium_P1020881.JPG

small_P1020881.JPG

thumbnail_P1020881.JPG

P1020881.JPG

The first mention of Ani can be found in Armenian chronicles as early as the 5th century AD. Belonging to the Kamsarakan dynasty, Ani was described as a castle built on top of a hill. In the middle of the 7th century, Armenia was invaded and conquered by the Arabs. This invasion did little to change the ethnic composition of the population, but it destroyed existing power structures and paved the way for the eventual emergence of new ruling dynasties. By the end of the 9th century, Armenia had regained most of its former independence but was divided into numerous kingdoms and principalities. At that time, the two most powerful Armenian kingdoms were the Artzruni dynasty, which was based around Lake Van, and the Bagrationi dynasty, which ruled most of the northeast. The Bagrations bought the castle of Ani and the nearby estates from the Kamsarakans, and in 971 the Bagrationi king Ashot III moved his capital from Kars to Ani. In 992, the Armenian Catholicosate moved its headquarters to Ani: at the beginning of the 11th century, there were 12 bishops, 40 monks and 500 priests in the city. In the 11th century, Ani had well over 100,000, perhaps as many as 200,000 inhabitants, such was its wealth and fame that it was known as "the city of a thousand and one churches." In the summer of 1064, a large Seljuk army attacked Ani and after a siege of 25 days, they captured the city. The region was invaded and occupied by the Mongols in 1237, which resulted in a massive emigration of the population and the fall of the city.


Pojawienie się Ormian na terenie Teodozji miało miejsce już w XI w. Czasy ich największej chwały i bogactwa przypadały na wiek XV. Ormianie zajmowali się w Teodozji głównie rozwojem handlu, rzemiosła , kultury, jak i architektury. Już w 1316 r. ormiański biskup Kaffy  ufundował wodociągi, które służyły jeszcze bardzo długo. Z tamtych czasów zachowało się również wiele budowli, jak domów, kościołów, fontann. Podobno jeszcze w XVII w., czyli już po opanowaniu miasta przez Turków było w Kaffie aż 28 ormiańskich kościołów. Do dzisiaj jednak niewiele pozostało z ormiańskiej spuścizny tego czasu, są to XV-wieczna fontanna stojąca na obrzeżach miasta i zamknięte i zarastające krzakami kościoły Św. Jerzego (z 1385) i Archaniołów Michała i Gabriela (z 1403). Po zajęciu Kaffy przez Turków diaspora ormiańska bardzo traciła na znaczeniu. Bardzo wielu kupców opuściło miasto, a wielu z nich kontynuowało dotychczasowe zajęcie, czyli handel wschodni już z nowych  miejsc, jakimi były polskie miasta Kamieniec czy Lwów.

large_Teodozja 1.JPG

medium_Teodozja 1.JPG

small_Teodozja 1.JPG

thumbnail_Teodozja 1.JPG

Teodozja 1.JPG

Teodozja (dawniej Kaffa)

The appearance of Armenians in Feodosia took place already in the 11th century. The times of their greatest glory and wealth fell in the 15th century. Armenians in Feodosia were mainly involved in the development of trade, crafts, culture and architecture. As early as in 1316, the Armenian bishop of Kaffa funded waterworks, which served for a very long time. Many buildings, such as houses, churches and fountains, have also survived from those times. It is said that even in the 17th century, after the city was taken over by the Turks, there were as many as 28 Armenian churches in Kaffa. However, not much remained of the Armenian legacy of that time to this day. There are: the 15th-century fountain standing on the outskirts of the city, and also the closed and overgrown churches of St. George (from 1385) and Archangels Michael and Gabriel (from 1403). After the capture of Kaffa by the Turks, the Armenian diaspora lost its importance. Many merchants left the city, and many of them continued their current occupation, i.e. eastern trade from new places, such as the Polish cities of Kamieniec or Lvov.

Feodosia (formerly Kaffa)

Ormianie  odegrali  zasadniczą rolę w dziejach Kamieńca. Przybyli tu już w XIII w.  W czasach świetności miasta gmina ormiańska w Kamieńcu był drugą po Lwowie w Rzeczpospolitej, pod względem liczby mieszkańców. Pierwsza ormiańska świątynia p.w. Św. Mikołaja, zapewne drewniana, została wzniesiona w Kamieńcu około roku 1398 z fundacji Sinana Chutlubeja. Z czasem świątynia ta stała się zbyt ciasna dla wzrastającej liczebnie gminy. Jak podaje wielu autorów, w roku 1495 Ormianie wznieśli ze składek nowy murowany kościół, w którym przechowywali listy i przywileje królewskie, a także insygnia swojej wspólnoty – pieczęć i chorągiew. 
Po oblężeniu Kamieńca Podolskiego przez armię turecką sułtana Mehmeda IV w dniach 18-27 VIII 1672 miasto skapitulowało. Siedem największych świątyń chrześcijańskich w Kamieńcu zostało wówczas zamienionych na meczety. Kościół ormiański Św. Mikołaja przekształcono w meczet należący do wakfu Kara Mustafy, ówczesnego III wezyra i kajmakama. Dwudziestosiedmioletnia okupacja Kamieńca przez Turków i ostrzał artyleryjski miasta podczas prób jego odbicia przez Polaków doprowadziły kościół Św. Mikołaja do ruiny.
Po odzyskaniu Podola przez Rzeczpospolitą w 1699 roku, świątynia pozostawała w gruzach jeszcze przez ponad pół wieku. Dopiero 28 IV 1756 zebrano odpowiednie środki i materiały i przystąpiono do odbudowy świątyni. Początkowo odprawiano w nim nabożeństwa w zreformowanym obrządku ormiańsko - katolickim, lecz wkrótce na skutek zaniku w mieście nacji ormiańskiej i połączenie jej z ludnością polska, zaczęto odprawiać msze w języku łacińskim i polskim. Kościół usytuowany był na przedłużeniu wschodniej pierzei Rynku ormiańskiego ku południowi, przy ul. Ormiańskiej (później gubernatorskiej, następnie Swirdłowa, obecnie Wirmeńskiej) na drugiej parceli licząc od Rynku. Do dziś otacza  te parcele wysoki mur kamienny, do którego w części południowej przylegają pomieszczenia dawnych kupieckich składów, od północy – dom ormiańskiego duchowieństwa, zaś w północno-zachodnim narożniku parceli wznosi się masywna wieżowa dzwonnica. Kościół, ustawiony niegdyś w środkowej części parceli, był orientowany, fasadą zwrócony ku ulicy, murowany z ciosów kamiennych z dodatkiem cegły, tynkowany wapnem i podpiwniczony. W kościele było pięć ołtarzy. Ustawiony w prezbiterium późnobarokowy ołtarz główny, poświęcony przez arcybiskupa Jakuba Waleriana Tumanowicza w 1791 roku.
Z nagrobków jakie kiedyś znajdowały się na cmentarzu przy ormiańskim kościele Św. Mikołaja zachowały się tylko nieliczne. Jedna płyta nagrobna – Mikołaja Czajkowskiego, sędziego i wójta nacji ormiańskiej, pochodząca z lat 60 XVIII wieku, pozostała przy fundamentach kościoła.
Na początku lat 80 XIX wieku kościół należał do parafii rzymskokatolickiej, która liczyła 936 parafian.
Ten stan rzeczy utrzymał się do rewolucji bolszewickiej 1917 roku. W roku 1921 władze komunistyczne wydały dekret o konfiskacie kosztowności z cerkwi i kościołów. Został wówczas ukryty wizerunek Matki Boskiej Ormiańskiej, zdobiące go wota, sukienki i korony oraz inne kosztowności kościoła.
Przy ul. Ormiańskiej znajduje się także  dzwonnica wybudowana w drugiej połowie XVI wieku. Usytuowana jest, w północno-zachodnim narożniku parceli kościoła Św. Mikołaja w taki sposób, że jej ściany licują się z murem otaczającym parcele. Ma pięć kondygnacji w obrębie kamiennego korpusu o łącznej wysokości 23m. Na parterze znajduje się kaplica, należąca obecnie do cerkwi prawosławnej. Kolejnym dziełem sakralnego budownictwa Ormian w Kamieńcu jest kościółek p.w. Zwiastowania N.M.P. Usytuowany jest na uboczu, w tzw. „zaułku mikołajowskim”, nad stromym spadkiem terenu, na parceli otoczonej kamiennym murem. Budowę tego kościółka ukończono około 1 IV 1597 roku.  W południowej i zachodniej części działki do ogrodzenia przylegają pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze, stanowiące pozostałość po dawnych zabudowaniach klasztoru żeńskiego, w których w XVII wieku mieszkały mniszki ormiańskie. Niegdyś w kościele tym znajdowały się trzy ołtarze. Do dzisiaj zachował się chaczkar wmurowany w przyporę świątyni.
Do dzisiaj można zobaczyć w mieście  inne ślady bytności Ormian, w tym zabytkową ormiańską studnię (XVIIIw.), ormiański dom handlowy (1479r.) oraz  Basztę Ormiańską(1495r.).
Trudno jest jednoznacznie ustalić kiedy Ormianie Polscy ostatecznie opuścili Kamieniec Podolski. W chwili obecnej na terenie miasta istnieje dość liczna diaspora ormiańska, ale są to Ormianie przybyli w latach 80 – tych i 90 – tych XX wieku z terenów Armenii.


large_kamieniec fot IgaN.jpg

medium_kamieniec fot IgaN.jpg

small_kamieniec fot IgaN.jpg

thumbnail_kamieniec fot IgaN.jpg

kamieniec fot IgaN.jpg

Kamieniec Podolski

Armenians played a fundamental role in the history of Kamianets. They came here as early as the 13th century. In the heyday of the city, the Armenian community in Kamianets was the second largest in the Republic of Poland, after Lvov, in terms of the number of inhabitants. The first Armenian temple dedicated to St. Nicholas, probably wooden, was erected in Kamianets around 1398 from the foundation of Sinan Chutlubej. Over time, the temple became too small for the growing community. According to many authors, in 1495 the Armenians erected a new brick church from contributions, in which they kept letters and royal privileges, as well as the insignia of their community - a seal and a flag.
After the siege of Kamianets-Podilskyi by the Turkish army of Sultan Mehmed IV on August 18-27, 1672, the city capitulated. The seven largest Christian temples in Kamianets were turned into mosques at that time. Armenian Church of St. Nicholas was transformed into a mosque belonging to the waqf of Kara Mustafa, the then 3rd vizier and kaymakam. The occupation of Kamianets by the Turks which lasted 27 years and the artillery shelling of the town during the Poles' attempts to recapture it left the church of St. Nicholas in ruin.
From the tombstones that used to be in the cemetery at the Armenian church of St. Nicholas, only a few have survived. One tombstone - of Nicholas Czajkowski, a judge and mayor of the Armenian nation, dating from the 1760s, remained at the foundations of the church.
At the beginning of the 1880s, the church belonged to the Roman Catholic parish, which had 936 parishioners. This state of affairs lasted until the Bolshevik revolution of 1917. In 1921, the communist authorities issued a decree on the confiscation of valuables from Orthodox and Catholic churches. At that time, the image of the Armenian Mother of God, votive offerings, dresses and crowns adorning it and other church valuables were hidden.
At Armenian Street there is also a bell tower built in the second half of the 16th century. It is located in the north-western corner of the plot of the St. Nicholas church in such a way that its walls are in line with the wall surrounding the plots. It has five storeys within the stone body with a total height of 23 m. On the ground floor there is a chapel, currently belonging to the Orthodox Church. Another work of sacred architecture of the Armenians in Kamianets is the church of the Annunciation of the Blessed Virgin Mary. It is located off the beaten track, in the so-called "Mikołajowski alley", over a steep slope, on a plot surrounded by a stone wall. The construction of this church was completed around April 1, 1597. In the southern and western part of the plot, residential and utility rooms are adjacent to the fence, which are the remains of the former buildings of the nunnery, where Armenian nuns lived in the 17th century. There used to be three altars in this church. The khachkar embedded in the buttress of the temple has survived to this day.
To this day, you can see other traces of Armenian presence in the city, including a historic Armenian well (18th century), an Armenian trading house (1479) and the Armenian Fortified tower (1495). It is difficult to determine when the Polish Armenians ultimately left Kamianets-Podilskyi. At present, there is quite a large Armenian diaspora in the city, but these are Armenians who came in the 1980s and 1990s from Armenia.


Kamianets-Podilskyi

"Nad strugami Jazłowczyka i Olchowczyka na Podolu starożytne miasteczko zasłynęło jedynie zapobiegliwością Ormian pracowitych. Powiadają, że około roku 1250 mieli tu kościół i należeli do emigracji krymskiej, która w sądach i metrykach kościelnych języka tatarskiego używała. Założyli oni tu garbarnie safianów, wprowadzili wyborne stada bydła rogatego i koni, ożywili i dźwignęli handel do tego stopnia, że na jarmarkach jazłowieckich widziano Greków, Turków i Wołochów, którzy tu składy swych towarów mieli. W mieście spostrzegano porządek i ozdobę z domów murowanych i kościołów, a wśród licznego duchowieństwa założył tu swą stolicę biskup ormiański...."
Sadok Barącz Rys Dziejów Ormiańskich 1869


large_Jazłowiec.jpg

medium_Jazłowiec.jpg

small_Jazłowiec.jpg

thumbnail_Jazłowiec.jpg

Jazłowiec.jpg

Jazłowiec

“On the streams of Jazłowczyk and Olchowczyk in Podolia, the ancient town was famous only for the foresight of hardworking Armenians. They say that around 1250 they had a church here and it belonged to the Crimean emigration, which used the Tatar language in courts and church records. They established morocco leather tanneries here, introduced excellent herds of cattle and horses, revived and boosted trade to such an extent that Greeks, Turks and Italians were seen at Jazłowiec fairs, selling their goods here. Order and decoration of brick houses and churches were noticed in the city, and an Armenian bishop established his capital here among the numerous clergy…”.
Sadok Barącz Rys Dziejów Ormiańskich (eng. The outline history of Armenians ) 1869


Yazlovets

Pierwsi Ormianie pojawili się we Lwowie w XII wieku. Sadok Barącz w swoim ,,Rysie dziejów ormiańskich” podaje, że ,,według ustnego podania Ormianie mieli już w r. 1183 kościół drewniany”. Obecność Ormian w tej części miasta potwierdza znaleziony w dawnej studni umieszczonej na wschodnim podwórku katedralnym, kamień z napisem ormiańskim i datą 1264 r. Drewniany kościół przetrwał około 170 lat. Król Kazimierz Wielki, przy lokacji nowego miasta w roku 1356 zapewnił Ormianom lwowskim miejsce w północno - zachodniej jego części. W tym samym czasie Ormianie podjęli decyzję o budowie murowanej świątyni. Udokumentowana historia budowy katedry ormiańskiej p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny we Lwowie zaczyna się w roku 1363, wystawieniem przez dwóch zamożnych kupców krymskich – Jakuba, syna Szachinszacha z Kaffy i Panosa, syna Abrahama z Gazaratu. Ówczesna katedra ormiańska była niewielką bazyliką kopułową na planie krzyża wpisanego w prostokąt, zapewne z jedną apsydą wystającą półkoliście od wschodu. W 1381 roku miał miejsce we Lwowie wielki pożar, w czasie którego spłonęła większość budowli drewnianych oraz nieliczne wówczas budowle murowane. W pożarze tym ucierpiała również katedra ormiańska. Na początku XVI wieku powiększono świątynię dobudowując do niej krużganki. Dnia 2 IV 1640 roku powstało przy katedrze bractwo Św. Grzegorza Oświeciciela, a w roku 1653 bractwo Niepokalanego Poczęcia N.M.P. W latach 1675-76 założony został zakon Benedyktynek ormiańskich. Dzięki wstawiennictwu arcybiskupa ormiańskiego Wartana Hunaniana otrzymały od rady miejskiej Lwowa budynki w dzielnicy ormiańskiej do zagospodarowania na klasztor. W 1692 roku złożyli wizytę w tym klasztorze król Jan III Sobieski i królowa Maria Kazimiera – dobroczyńcy zakonu. Król zatrzymał się na furcie, gdzie rozmawiał z arcybiskupem ormiańskim Wartanem Hunanianem, senatorami ormiańskimi, natomiast królowa wraz z biskupem płockim i żonami senatorów obeszła górną kondygnację gdzie zwróciła uwagę na wielką ciasnotę pomieszczeń i obiecała, że poprze plany przeniesienia zakonu do budynku kolegium Teatynów przy ormiańskim kościele Św. Krzyża. Początki tego kościoła na przedmieściu Krakowskim we Lwowie sięgają najprawdopodobniej drugiej połowy XVI wieku. W roku 1629 rozpoczęto budowę nowego murowanego kościółka. We jego wnętrzu zachowała się data 1629, którą należy interpretować jako rok fundacji, gdyż budowa trwała znacznie dłużej. Dnia 24 I 1665 roku Teatyni – sprowadzeni z Rzymu o Lwowa - utworzyli Collegium Pontificium, w którym rozpoczęli kształcenie alumnów ormiańskich. Kolegium to mieściło się początkowo w małym budynku drewnianym. W roku 1728 Mikołaj Der Zachariasiewicz Aniołek utworzył przy katedrze bractwo Trójcy Świętej, które zostało zatwierdzone 15 czerwca przez Arcybiskupa Jana Tobiasza Augustynowicza. W roku 1731 wzniesiono obok drugiej zakrystii piętrowy skarbiec. W dniu 13 VI 1762 roku spłonęło kilka kamienic ormiańskich. Następny pożar miał miejsce 16 lat później, ogarnął trzydzieści kamienic, wiele domów oraz kościół i klasztor dominikanów, klasztor benedyktynek ormiańskich. Następne rozbudowy katedry kontynuowano w okresie międzywojennym. Na pewno już w końcu XIV wieku dookoła katedry i obok wieży znajdował się cmentarz. Najdawniejsze, poziomo ułożone płyty grobowe pochodzą z XIV- XV wieku i są ozdobione napisami w języku ormiańskim. Od końca XIV wieku istniała szkoła dla dzieci ormiańskich W 1616 roku niedaleko świątyni została wzniesiona kamieniczka, w której rozpoczęto drukowanie książek w języku ormiańskim. 1 marca 1792 roku powstał ogólnodiecezjalny bank ormiański MONS PIUS, oparty na funduszach bractw działających przy kościołach ormiańskich w Galicji. Była to bardzo ważna dla kościoła ormiańskokatolickiego instytucja finansowa, która stale pomagała klerowi, ormiańskim organizacjom charytatywnym i wychowawczym, a także zajmowała się dofinansowywaniem remontów świątyń ormiańskich Józef Torosiewicz w 1865 roku założył Zakład naukowy z internatem dla ubogich chłopców obrządku ormiańskokatolickiego. Po śmierci założyciela zakład nazwano jego imieniem. W 1886 roku pięcioklasowa szkoła dla dziewcząt prowadzona przez Benedyktynki ormiańskie uzyskuje prawa szkoły publicznej. Szkoła benedyktynek w 1926 roku zostaje przekształcona w gimnazjum żeńskie z pełnymi prawami szkół publicznych Niezwykle ważne dla wszystkich Ormian, nie tylko tych z archidiecezji lwowskiej, było powstanie w 1927 roku czasopisma „Posłaniec św. Grzegorza”. Był to pierwszy drukowany periodyk Ormian polskich. W miesięczniku tym omawiano historię narodu i kościoła ormiańskiego, pielęgnowano tradycje zachowane w środowisku Ormian polskich, informowano o bieżących wydarzeniach.19 marca 1930r. Reskryptem Lwowskiego Urzędu Wojewódzkiego zatwierdzono oficjalnie powstanie Archidiecezjalnego Związku Ormian. Najważniejsze cele i zadania związku były następujące: skupienie Ormian i zachorowanie obrządku ormiańskokatolickiego, niesienie pomocy moralnej i materialnej zarówno kościołom ormiańskim jak i zakładom naukowym, instytucjom społecznym i fundacjom (apolitycznym) oraz poszczególnym członkom, popierani misji działających wśród Ormian na Wschodzie i w krajach przez nich zamieszkiwanych, Katedra ormiańska wraz z bankiem zastawczym „Mons Pius”, archiwum, biblioteką i muzeum archidiecezjalnym została zamknięta w 1946 roku. Od lat 60 XX wieku pełniła funkcję magazynu Sztuki Ukraińskiej i Lwowskiej Galerii Obrazów. W połowie lat dziewięćdziesiątych przechowywano w niej około 8000 ikon oraz 4000 innych obiektów sztuki sakralnej i sprzętów cerkiewnych. Podczas swojej pielgrzymki na Ukrainie, zaraz po przyjeździe do Lwowa dnia 25 VI 2001 roku wieczorem, katedrę ormiańską odwiedził Ojciec Święty Jan Paweł II. Papież modlił się przez pół godziny w starej części świątyni, a następnie pobłogosławił zgromadzonych tam kapłanów i wiernych. 



large_katedra Zofia.JPG

medium_katedra Zofia.JPG

small_katedra Zofia.JPG

thumbnail_katedra Zofia.JPG

katedra Zofia.JPG

Lwów

The first Armenians appeared in Lvov in the 12th century. Sadok Barącz in his book “Rys Dziejów Ormiańskich” (eng. The outline history  of Armenians) states that "according to oral tradition, the Armenians already owned a wooden church in 1183". The presence of Armenians in this part of the city is confirmed by a stone with an Armenian inscription and the date 1264 found in a former well located in the eastern courtyard of the cathedral. The wooden church survived about 170 years. King Casimir the Great, when planning the new city in 1356, located the Armenians of Lvov in its north-western part. At the same time, the Armenians decided to build a brick temple. The documented history of the construction of the Armenian Cathedral of the Assumption of the Blessed Virgin Mary in Lvov begins in 1363, when two wealthy Crimean merchants erected it - Jakub, son of Shahinshah from Kaffa and Panos, son of Abraham from Gazarat. Back then, the Armenian cathedral was a small domed basilica on the plan of a cross inscribed in a rectangle, probably with one apse protruding semicircularly from the east. In 1381, there was a great fire in Lvov, during which most of the wooden buildings and a few brick buildings burned down. The Armenian cathedral was also damaged in this fire. At the beginning of the 16th century, the temple was expanded by adding cloisters to it. On April 2, 1640 the Brotherhood of St. Gregory the Illuminator was formed and later in 1653 the Brotherhood of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary. In the years 1675-76 the order of Armenian Benedictine nuns was founded. Thanks to the intercession of the Armenian archbishop Wartan Hunanian, the buildings in the Armenian district were given, by the city council of Lviv, to be developed into a monastery. In 1692, King Jan III Sobieski and Queen Marie Casimire, benefactors of the order, visited this monastery. The king stopped at the gate, where he spoke with the Armenian archbishop Wartan Hunanian, and Armenian senators, while the queen, together with the bishop of Płock and the senators' wives, walked around the upper storey, where she pointed out the great crampedness of the rooms and promised that she would support the plans to move the order to the Theatine College building at the Armenian church of St. Cross. The origins of this church in the Cracovian suburbs in Lviv most likely date back to the second half of the 16th century. In 1629, the construction of a new brick church began. Inside, the date 1629 has been preserved, which should be interpreted as the year of foundation, as the construction lasted much longer. On January 24, 1665, the Theatines, who came from Rome to Lviv, established the Collegium Pontificium, where they began educating Armenian students. The college was initially located in a small wooden building. In 1728, Nicholas Der Zachariasiewicz Aniołek founded the Brotherhood of the Holy Trinity at the cathedral, which was approved on June 15 by Archbishop Jan Tobiasz Augustynowicz. In 1731, a two-story treasury was erected next to the second sacristy. On June 13, 1762, several Armenian tenement houses burned down. The next fire took place 16 years later, engulfed thirty tenement houses, many houses as well as the Dominican church and monastery, and the Armenian Benedictine monastery. The next extensions of the cathedral were continued in the interwar period. Certainly already at the end of the 14th century, there was a cemetery around the cathedral and next to the tower. The oldest, horizontally arranged tombstones come from the 14th-15th century and are decorated with inscriptions in the Armenian language. There was a school for Armenian children, founded in the late 14th century. In 1616, a tenement house was erected near the temple, where the printing of books in the Armenian language took place. On March 1, 1792, the diocesan Armenian bank MONS PIUS was established, based on the funds of fraternities operating at Armenian churches in Galicia. It was a very important financial institution for the Armenian Catholic Church, which constantly helped the clergy, Armenian charity and educational organizations, and co-financed the renovation of Armenian temples. In 1865, Józef Torosiewicz founded a boarding school for poor Armenian Catholic boys. After the death of the founder, the school was named after him. In 1886, a five-grade school for girls run by Armenian Benedictine nuns obtained the rights of a public school. In 1926, the Benedictine school was transformed into a girls' secondary school with full public school rights. Extremely important for all Armenians, not only those from the Archdiocese of Lvov, was the creation in 1927 of the magazine "Posłaniec Św. Grzegorza" (eng. Messenger of st. Gregory). It was the first printed periodical of Polish Armenians. This monthly magazine discussed the history of the Armenian nation and church, cultivated the traditions preserved in the Polish Armenian community, and informed about current events. On March 19, 1930 the creation of the Archdiocesan Union of Armenians was officially approved by the rescript of the Lvov Provincial Office. The most important goals and tasks of the union were as follows: gathering Armenians and preserving the Armenian Catholic rite, providing moral and material assistance to Armenian churches as well as scientific institutions, social institutions and foundations (apolitical) as well as individual members, supporting missions operating among Armenians in the East and in countries by them inhabited. The Armenian Cathedral, together with the MONS PIUS mortgage bank, archive, library and archdiocesan museum, was closed in 1946. From the 1960s, it served as a warehouse of Ukrainian Art and the Lvov Picture Gallery. In the mid-1990s, about 8,000 icons and 4,000 other sacred art objects and church equipment were stored there. During his pilgrimage to Ukraine, right after his arrival in Lvov on June 25, 2001, in the evening, the Armenian Cathedral was visited by the Holy Father John Paul II. The Pope prayed for half an hour in the old part of the temple, and then blessed the priests and faithful gathered there.


Lvov

Jako pierwsi z cudzoziemców prawo osiedlenia się w Zamościu otrzymali Ormianie. Dnia 30 IV 1585 w Bełzie Jan Zamoyski nadał im przywilej, w którym oprócz przyznania wolności i praw im przysługujących innym mieszczanom zamojskim, korzystnych ulg podatkowych, obietnicy wytyczenia dla innych osobnych parcel budowlanych przy Wielkim Rynku i jednej z ulic, pozwolił Ormianom wybudować kościół na tej ulicy, przy której będą mieszkać i odprawiać w nim nabożeństwa we własnym obrządku.  
Po nadaniu przywileju zaczęli przybywać do Zamościa Ormianie z terenu Wielkiej i Małej Armenii, z Persji oraz z rozległego obszaru ówczesnej Turcji – od krymskiej Kaffy, aż po Cezareę Kapadacką. Na wzór Kamieńca, zgodnie z kolejnym przywilejem wystawionym przez Jana Zamoyskiego dnia 9 I 1589, zorganizowano w Zamościu osobną gminę ormiańską z własnym wójtem, ławnikami i sądownictwem. 
 W północno-wschodniej części miasta powstała ormiańska dzielnica, obejmująca wschodnią i północną pierzeję Rynku Wielkiego, ulicę Ormiańska, stanowiącą przedłużenie tej pierzei w na wschód oraz dwa połączone bloki zabudowy między wylotami ulicy Ormiańskiej a fortyfikacjami. 
Kościół ormiański położony był w północnej części starego Zamościa, na wschód od Rynku Wielkiego, u zbiegu ulic Ormiańskiej i Greckiej. Usytuowany osiowo na przedłużeniu ulicy Ormiańskiej, znajdował się w miejscu gdzie obecnie wznosi się hotel „Renesans”. Był budowlą orientalną, z zachodnią fasadą zwróconą w stronę ulicy Ormiańskiej, stanowiąc jej optyczne zamknięcie. Teren dwóch połączonych bloków zabudowy, w którym usytuowano ormiańską świątynię otoczony był murem i podzielony na trzy parcele. Środkową parcelę zajmował kościół. Na działce położonej na południe od kościoła znajdował się budynek plebanii oraz budynki pomocnicze. Na działce położonej na północ od świątyni wznosił się szpital z kaplicą, a resztę parceli zajmował cmentarz ormiański
Około 1725 roku ormiańskim proboszczem w Zamościu był Zachariasz Krzysztof Steckowicz. W tym czasie liczba ludności ormiańskiej w mieście zmniejszyła się do tego stopnia, że  siódmy z kolei ordynat Tomasz Antoni Zamoyski podjął w roku 1738 decyzję o zniesieniu osobnej gminy i połączeniu sądów ormiańskich z zamojskim magistratem. 
Zamość, który znalazł się po rozbiorach w zaborze austriackim, został objęty reformami józefińskimi. Władze zaborcze zarządziły kasatę kościoła ormiańskiego w roku 1812. Cyrkuł zamojski ogłosił wtedy publiczną licytację wyposażenia świątyni, w wyniku której obrazy i sprzęty kościelne trafiły do okolicznych kościołów rzymskokatolickich. 
Jako pierwsi z cudzoziemców prawo osiedlenia się w Zamościu otrzymali Ormianie. Dnia 30 IV 1585 w Bełzie, Jan Zamoyski, nadał im przywilej, w którym oprócz przyznania wolności i praw im przysługujących, korzystnych ulg podatkowych, obietnicy wytyczenia osobnych parcel budowlanych przy Wielkim Rynku i jednej z ulic, pozwolił Ormianom wybudować kościół na tej ulicy, przy której będą mieszkać i odprawiać w nim nabożeństwa we własnym obrządku.  Po nadaniu przywileju zaczęli przybywać do Zamościa Ormianie z terenu Wielkiej i Małej Armenii, z Persji oraz z rozległego obszaru ówczesnej Turcji – od krymskiej Kaffy, aż po Cezareę Kapadocką. Na wzór Kamieńca, zgodnie z kolejnym przywilejem wystawionym przez Jana Zamoyskiego dnia 9 I 1589, zorganizowano w Zamościu osobną gminę ormiańską z własnym wójtem, ławnikami i sądownictwem. W północno - wschodniej części miasta powstała ormiańska dzielnica, obejmująca wschodnią i północną pierzeję Rynku Wielkiego, ulicę Ormiańska, stanowiącą przedłużenie tej pierzei na wschód oraz dwa połączone bloki zabudowy między wylotami ulicy Ormiańskiej a fortyfikacjami. Kościół ormiański położony był w północnej części starego Zamościa, na wschód od Rynku Wielkiego, u zbiegu ulic Ormiańskiej i Greckiej. Usytuowany osiowo na przedłużeniu ulicy Ormiańskiej, znajdował się w miejscu gdzie obecnie wznosi się hotel „Renesans”. Był budowlą orientalną, z zachodnią fasadą zwróconą w stronę ulicy Ormiańskiej, stanowiąc jej optyczne zamknięcie. Teren dwóch połączonych bloków zabudowy, w którym usytuowano ormiańską świątynię otoczony był murem i podzielony na trzy parcele. Środkową parcelę zajmował kościół. Na działce położonej na południe od kościoła znajdował się budynek plebanii oraz budynki pomocnicze. Na działce położonej na północ od świątyni wznosił się szpital z kaplicą, a resztę parceli zajmował cmentarz ormiański. Około 1725 roku ormiańskim proboszczem w Zamościu był Zachariasz Krzysztof Steckowicz. W tym czasie liczba ludności ormiańskiej w mieście zmniejszyła się do tego stopnia, że siódmy z kolei ordynat, Tomasz Antoni Zamoyski, podjął w roku 1738 decyzję o zniesieniu osobnej gminy i połączeniu sądów ormiańskich z zamojskim magistratem. Zamość, który znalazł się po rozbiorach w zaborze austriackim, został objęty reformami józefińskimi. Władze zaborcze zarządziły kasatę kościoła ormiańskiego w roku 1812. Cyrkuł zamojski ogłosił wtedy publiczną licytację wyposażenia świątyni, w wyniku, której obrazy i sprzęty kościelne trafiły do okolicznych kościołów rzymskokatolickich. 

ZDJĘCIE: [autor](https://www.flickr.com/photos/iks_berto/)

large_Zamosc(1).jpg

medium_Zamosc(1).jpg

small_Zamosc(1).jpg

thumbnail_Zamosc(1).jpg

Zamosc(1).jpg

Zamość

Armenians were the first foreigners to settle in Zamość. On April 30, 1585 in Bełz, Jan Zamoyski granted them a privilege in which, apart from granting freedom and rights to which other burghers of Zamość were entitled, favorable tax breaks, and the promise of setting out separate building plots for other plots at the Great Market Square and one of the streets, he allowed the Armenians to build a church on this street where they will live and celebrate their own services in it.

After the privilege was granted, Armenians from Greater and Lesser Armenia, Persia and from the vast area of Turkey - from the Crimean Kaffa to Kayseri - began to arrive in Zamość. Following the example of Kamianets, according to another privilege issued by Jan Zamoyski on January 9, 1589, a separate Armenian community was organized in Zamość with its own mayor, jurors and judiciary.
In the north-eastern part of the city, an Armenian district was established, covering the eastern and northern frontages of the Great Market Square, Armenian Street, which was an extension of this frontage to the east, and two connected blocks of buildings between the exits of Armenian Street and the fortifications. The Armenian church was located in the northern part of old Zamość, east of the Great Market Square, at the intersection of Ormiańska and Grecka streets. Situated axially on the extension of Armenian Street, it was located in the place where the "Renesans" hotel is now located. It was an oriental building, with the western facade facing Armenian Street, constituting its optical closure. The area of two connected building blocks, where the Armenian temple was located, was surrounded by a wall and divided into three plots. The middle lot was occupied by a church. On the plot located south of the church, there was a rectory building and auxiliary buildings. On the plot located north of the temple, there was a hospital with a chapel, and the rest of the plot was occupied by an Armenian cemetery.
Around 1725, the Armenian parish priest in Zamość was Zachariasz Krzysztof Steckowicz. At that time, the number of the Armenian population in the city decreased to such an extent that the seventh ordinate, Tomasz Antoni Zamoyski, decided in 1738 to abolish the separate community and merge the Armenian courts with the Zamość magistrate.
Zamość, which found itself under Austrian rule after the partitions, was covered by the policies of Joseph II from the Habsburg monarchy. The partitioning authorities ordered the dissolution of the Armenian church in 1812. The Zamość District then announced a public auction of the church's furnishings, as a result of which the paintings and church furnishings were donated to the nearby Roman Catholic churches.

"Zapewne od dawnych czasów mieszkali tu Ormianie, kiedy dnia 22 stycznia 1429 roku na czele swego biskupa witali cesarza Zygmunta, króla Władysława Jagiełłę i innych książąt przybyłych w celu umówienia się względem ważnych spraw królestwa polskiego. W r.1445 nadal książę Świdrygiełło wieś Ceperów dla kościoła ormiańskiego św. Szczepana w Łucku ."
Sadok Barącz Rys Dziejów Ormiańskich 1869


Łuck

“Armenians must have lived here since ancient times, when on January 22, 1429, at the head of their bishop, they greeted Emperor Sigismund, King Władysław Jagiełło and other princes who had come to arrange important matters of the Polish kingdom. In 1445, Prince Świdrygiełło gave the village of Ceperów to the Armenian church of St. Stephen in Lutsk .”

Sadok Barącz Rys Dziejów Ormiańskich (eng. The outline history of Armenians) 1869



Lutsk

Początkowa mieli tu Ormianie 700 domów, kilka kościołów, szkołę ormiańską i katedrę biskupa. Stąd emigrowali do Węgier, Siedmiogrodu i Rusi Czerwonej. W roku 1820 pozostało jeszcze 200 domów, dwa kościoły, dwa monastery i szkoła ormiańska.


Suczawa

Initially, the Armenians had 700 houses, several churches, an Armenian school and a bishop's cathedral here. From there they emigrated to Hungary, Transylvania and Red Ruthenia. In 1820 there were still 200 houses, two churches, two monasteries and an Armenian school.


Suceava

Początek ormiańskiej kolonizacji w Śniatynie sięga roku 1628, kiedy to król Zygmunt III Waza nadał Ormianom prawo osiedlania się w tym mieście. Król polski pozwalał tutejszym Ormianom zajmować się handlem i rzemiosłem, zakładać folwarki, ogrody, pasieki, budować miodosytnie i zwalniał ich na 15 lat od wszelkich podatków. Zezwalał również na wybudowanie własnego kościoła, który wzniesiono ok. 1631 roku. Pożary trawiły kolejno kościoły w roku 1676 i 1716. Trzeci drewniany kościół ukończono w 1720 roku.  W 1792  roku  Ormianie ( po odkupieniu od dziedziczki Śniatyna  gruntu pod kościołem) przenieśli się do opuszczonego kościoła podominikańskiego. W 1801 rozpoczęto budowę murowanego kościoła, którego bryła pozostała do dnia dzisiejszego. Czasy świetności parafii ormiańsko katolickiej przypadają na przełom wieku XIX i XX. W tym czasie do parafii należało 28 wsi i przeszło 300 wiernych.  W roku 1924 parafia liczyła około 400 wiernych. Wśród nich było wiele osób wykształconych i zamożnych (właściciele dóbr ziemskich), którzy chętnie łożyli na cele kościelne. Pozwoliło to księdzu proboszczowi Kajetanowi Amirowiczowi  rozpocząć gruntowy remont kościoła (miał on wtedy 5 ołtarzy). Wierni zorganizowali „Stowarzyszenie Gminy Ormiańskiej” z siedzibą w Śniatynie, którego majątkiem był 150 morgowy folwark, z którego dochód przeznaczano na utrzymanie plebanii.
Po II wojnie światowej, w 1954 roku wybudowano obok kościoła Technikum Gospodarstwa Wiejskiego i budynek kościelny połączono korytarzem ze szkołą przekształcając go w salę gimnastyczną. Rozebrano stojącą niegdyś przed kościołem dzwonnicę i zdjęto oczywiście krzyż wieńczący szczyt fasady.


large_Brzeżany.jpg

medium_Brzeżany.jpg

small_Brzeżany.jpg

thumbnail_Brzeżany.jpg

Brzeżany.jpg

Śniatyn

The beginning of the Armenian colonization in Sniatyn dates back to 1628, when King Sigismund III Vasa granted the Armenians the right to settle in this town. The Polish king allowed the local Armenians to engage in trade and crafts, set up farms, gardens, apiaries, build mead houses and exempted them from all taxes for 15 years. He also allowed them to build their own church, which was erected around 1631. Fires destroyed the churches in 1676 and 1716. The third wooden church was completed in 1720. In 1792, the Armenians (after buying the land under the church from the heiress Sniatyn) moved to the abandoned post-Dominican church. In 1801, the construction of a brick church began, the shape of which has remained to this day. The glory days of the Armenian Catholic parish fall at the turn of the 19th and 20th centuries. At that time, 28 villages and over 300 faithful belonged to the parish. In 1924, the parish had about 400 believers. Among them there were many educated and wealthy people (landowners) who willingly donated to church purposes. This allowed the parish priest Kajetan Amirowicz to start a thorough renovation of the church (at that time it had 5 altars). The faithful organized the "Association of the Armenian Commune" with its seat in Śniatyn, whose property was a 150-acre manor farm, the income from which was used to maintain the presbytery.
After World War II, in 1954, next to the church, the Technical School of Agricultural Farming was built and the church building was connected with the school by a corridor, transforming it into a gymnasium. The bell tower that used to stand in front of the church was demolished and, of course, the cross crowning the top of the facade was removed.


Sniatyn

Najstarsze ślady obecności Ormian pochodzą z lat 80. XVII wieku. Ormianie mieli w Brzeżanach  do dwustu domów. Mieli też swój skład towarów, z którego wysyłano wschodnie wyroby do Lwowa, a towary zachodnie przez Jazłowiec na wschód. Erekcja kościoła ormiańskokatolickiego miała miejsce w roku 1710. W roku 1724 proboszczem ormiańskim był ksiądz Jan Ohanowicz sprawujący równocześnie opiekę nad szkołą ormiańską w Brzeżanach. Pierwotny kościół był drewniany, budowę murowanego ukończono w 1764. Przy kościele powstała instytucja łącząca w sobie funkcje banku i lombardu. Pomagała ona podupadłym rodzinom ormiańskim pożyczając pod zastaw pieniądze na niewielki procent. Świątynia została konsekrowana 11 IX 1791 przez ormiańskiego arcybiskupa lwowskiego Jakuba Waleriana Tumanowicza. Po I wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości przez Polskę  rozporządzeniem Ministra Sztuki i Kultury kościół ormiański został uznany oficjalnie za zabytek sztuki. Kościół ormiańskokatolicki w Brzeżanach został zamknięty w 1946 roku.

Brzeżany

The oldest traces of the presence of Armenians in Berezhany come from the 1680s. The Armenians had up to two hundred houses there. They also had their own warehouse of goods, from which eastern products were sent to Lvov, and western goods were sent east through Yazlovets. The erection of the Armenian-Catholic church took place in 1710. In 1724, the Armenian parish priest was Father Jan Ohanowicz, who also took care of the Armenian school in Berezhany. The original church was wooden, its brick construction was completed in 1764. An institution combining the functions of a bank and a pawnshop was established at the church. It helped rundown Armenian families by lending them money against collateral at a low interest rate. The temple was consecrated on September 11, 1791 by the Armenian archbishop of Lvov, Jakub Walerian Tumanowicz. After World War I and regaining independence by Poland, the Armenian church was officially recognized as a monument of art by the ordinance of the Minister of Art and Culture. The Armenian Catholic Church in Berezhany was closed in 1946.


Berezhany

Po spustoszeniu miasta przez Mołdawian w 1538 roku, król Zygmunt Stary uwolnił Tyśmienicę w 1540 roku od podatków na 4 lata. W tym czasie osiedliło się w mieście wielu kupców ormiańskich, dzięki którym rozwinął się handel i rzemiosło – zwłaszcza wyrób safianu – powstały składy towarów. Czas ten zakończył się 2 października 1675 roku podczas ewakuacji do twierdzy stanisławowskiej ludności i ważniejszych ruchomości przed zbliżającą się armią turecko - tatarską. Przysłani jako konwój ze Stanisławowa kozacy zniszczyli miasto, obrabowali kościół i klasztor dominikanów. Nazajutrz dzieła zniszczenia dokończyli Tatarzy i Turcy, którzy spalili kościół, klasztor, cerkwie, zamek i dwory szlacheckie, a pozostałych mieszkańców zabili lub wzięli w jasyr. W roku 1679 Dominik Potocki ponownie sprowadził do Tyśmienicy Ormian – uciekinierów z Kamieńca Podolskiego. Zbudował dla nich drewniany kościół. Konstancja Potocka nadała Ormianom specjalny przywilej. Uwolniła Ormian od powołoszczyzny i dziesięcin, zezwoliła na prowadzenie handlu i warzenie trunków. Sądy w sprawach cywilnych i kryminalnych oddała wójtowi i rajcom ormiańskim. Przywilej ten potwierdzali kolejni właściciele Tyśmienicy. Od 1713 prowadzone były metryki kościelne, a w 1714 roku utworzono bractwo św. Grzegorza z bankiem pobożnym, działała w tym czasie szkoła parafialna ormiańska. Wojska rosyjskie przechodzące przez Tyśmienicę w 1739 roku obrabowały kościół ormiańskokatolicki. W 1759 roku został położony kamień węgielny pod nowy, murowany kościół, ale został on konsekrowany dopiero 20 sierpnia 1791 roku pod wezwaniem św. Kajetana Wyznawcy. Kościół położony był w centrum Tyśmienicy, w południowo – wschodnim narożniku runku. Miał pięć ołtarzy, w głównym ołtarzu umieszony był cudowny obraz św. Kajetana. W 1820 roku w Tyśmienicy było 50 domów ormiańskich. W XIX wieku liczba Ormian zaczęła szybko się zmniejszać. Dorobiwszy się znacznych fortun na handlu i rzemiośle kupowali majątki ziemskie i przenosili się na wieś. Młodzież ormiańska po ukończeniu szkół i uniwersytetu z reguły nie wracała do rodzinnego miasteczka.
15 kwietnia 1822 kościół ormiański znów spłonął. W tym czasie do parafii należały 23 wsie, w których mieszkało zaledwie 200 Ormian i to bardzo ubogich, nie było więc funduszy na odbudowę świątyni. Ponowna konsekracja odbyła się dopiero w 1886 roku. W tym czasie parafia liczyła 135 wiernych obrządku ormiańskiego. Oprócz kościoła do parafii należała kaplica na cmentarzu miejskim ufundowana przez Mikołaja Ohanowicza. Przez 12 lat kościół w Tyśmienicy był zamknięty i dopiero w 1936 roku został mianowany proboszcz parafii tyśmienickiej. Ostatni proboszcz ksiądz Jan Lechowski opuścił parafię i wyjechał na Dolny Śląsk. W 1958 roku część wyposażenia kościoła tyśmienckiego wraz z obrazem św. Kajetana trafiła do Gdańska, do ks. K. Filipiaka.
Budynek kościoła ormiańskiego w Tyśmienicy został zburzony w latach 50 – tych XX wieku.


large_Tysmienica rycina.jpg

medium_Tysmienica rycina.jpg

small_Tysmienica rycina.jpg

thumbnail_Tysmienica rycina.jpg

Tysmienica rycina.jpg

Tyśmienica

After the city was ravaged by the Moldavians in 1538, King Sigismund the Old freed Tysmenytsia in 1540 from taxes for 4 years. At that time, many Armenian merchants settled in the city, thanks to whom trade and crafts developed - especially the production of morocco leather - goods warehouses were established. This period ended on October 2, 1675, during the evacuation of the population and important movables to the Stanisławów fortress before the approaching Turkish-Tatar army. The Cossacks sent as a convoy from Stanisławów destroyed the town, robbed the Dominican church and monastery. The next day, the work of destruction was completed by the Tatars and Turks, who burned the church, monastery, Orthodox churches, castle and noble mansions, and killed or took the rest of the inhabitants into captivity. In 1679 Dominik Potocki again brought to Tysmenytsia Armenians - being the refugees from Kamianets - Podilskyi. He built a wooden church for them. Konstancja Potocka granted the Armenians a special privilege. She freed the Armenians from the pledges and tithes (taxes), allowed them to trade and brew liquors. She gave the courts in civil and criminal cases to the mayor and Armenian councilors. This privilege was confirmed by subsequent owners of Tysmenytsia. From 1713, church records were kept, and in 1714 the brotherhood of St. Gregory with a pious bank were established, as well as an Armenian parish school. Russian troops passing through Tysmenytsia in 1739 robbed the Armenian Catholic church. In 1759, the cornerstone was laid for a new brick church, but it was consecrated only on August 20, 1791, dedicated to St. Cajetan the Confessor. The church was located in the center of Tysmenytsia, in the south-eastern corner of the square. It had five altars, in the main one there was a miraculous image of St. Cajetan.
In 1820 there were 50 Armenian houses in Tysmenytsia. In the 19th century, the number of Armenians began to decline rapidly. Having made considerable fortunes on trade and crafts, they bought land assets and moved to the countryside. After graduating from schools and universities, Armenian youth usually did not return to their hometown.
On April 15, 1822, the Armenian church burned down again. At that time, 23 villages belonged to the parish, inhabited by only 200 Armenians and very poor ones, so there were no funds to rebuild the temple. Re-consecration took place only in 1886. At that time, the parish had 135 faithful of the Armenian rite. In addition to the church, the parish included a chapel in the municipal cemetery funded by Mikołaj Ohanowicz. For 12 years, the church was closed, and only in 1936 was he appointed a parish priest in Tysmenytsia. The last parish priest, Father Jan Lechowski, left the parish and went to Lower Silesia. In 1958, part of the equipment of the church, together with the painting of St. Cajetan went to Gdańsk, to Fr. K. Filipiak. The building of the Armenian church in Tysmenytsia was demolished in the 1950s.


Tysmenytsia

Początki parafii ormiańskiej w Stanisławowie sięgają czasu założenia miasta przez Jędrzeja Potockiego. Ormianom przydzielono do zasiedlenia wschodnią część miasta i tereny na przedmieściach, przeznaczone pod browary i słodownie. W centrum dzielnicy ormiańskiej w 1664 roku wzniesiono drewniany kościół. Po zajęciu Podola przez Turków w 1672 roku do Stanisławowa zaczęli napływać Ormianie. Bogatsze rody kupieckie, takie jak Amirowicze, Bogdanowicze i Theodorowicze wykupiły, głownie z rąk miejscowych Żydów, domy, place i folwarki. W 1677 roku gmina ormiańska otrzymała od Jędrzeja Potockiego przywilej zrównujący Ormian stanisławowskich w prawach i swobodach ekonomicznych z Polakami, a także ustanawiał osobną jurysdykcję , magistrat i urząd wójta ormiańskiego. Około roku 1688 utworzono przy świątyni bractwo duchowe oraz bank zastawniczy. Jakub Manugiewicz, kolejny proboszcz, rozpoczął w 1743 roku budowę murowanego kościoła. Jednym z powodów było pojawienie się 22 sierpnia tegoż roku łez na obrazie Matki Boskiej. Koleje losów kościoła były takie jak losy Polski. 30 maja 1937 roku po zakończeniu renowacji kościoła odbyła się uroczysta koronacja obrazu Matki Boskiej Łaskawej koronami papieskimi. Koronacji dokonał prymas Polski – kardynała August Hlond w asyście licznego duchowieństwa. Po II wojnie światowej kościół zamknięto, a część ruchomego mienia wraz obrazem przewieziono do Polski. Ostatecznie swoje miejsce za sprawą ks. Kazimierza Filipiaka ostatniego proboszcza parafii ormianskokatolickiej znalazły w Gdańsku. Opuszczony przez Ormian budynek kościoła przekazano w 1946 roku Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Ze względu na brak w mieście wiernych wyznania prawosławnego cerkiew po dwóch latach zamknięto. W 1970 roku po przeprowadzeniu gruntownego remontu we wnętrzu kościoła utworzono Muzeum Historii Religii i Ateizmu. W 1990 roku budynek ponownie przekazano Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej.

large_Stanisławów rycina_1.jpg

medium_Stanisławów rycina_1.jpg

small_Stanisławów rycina_1.jpg

thumbnail_Stanisławów rycina_1.jpg

Stanisławów rycina_1.jpg

Stanisławów


The beginnings of the Armenian parish in Stanyslavov go back to the time when the town was founded by Jędrzej Potocki. The eastern part of the city and areas in the suburbs, intended for breweries and malts, were assigned to the Armenians to settle. In the center of the Armenian district, a wooden church was erected in 1664. After the capture of Podolia by the Turks in 1672, Armenians started arriving in Stanyslavov. Wealthier merchant families, such as the Amirowicz, Bogdanowicz and Theodorowicz families, bought houses, squares and farms, mainly from the local Jews. In 1677, the Armenian community received a privilege from Jędrzej Potocki that equalized the rights and economic freedoms of Stanyslavov's Armenians with Poles, and also established a separate jurisdiction, magistrate and the office of the Armenian mayor. Around 1688, a spiritual brotherhood and a mortgage bank were established at the temple. Jakub Manugiewicz, another parish priest, started building a brick church in 1743. Apparently, one of the reasons for the construction changes was the appearance of tears on the image of the Mother of God on August 22 of that year. The fate of the church was like that of Poland. On May 30, 1937, after the renovation of the church was completed, a solemn coronation of the image of Our Lady of Grace with papal crowns took place. The coronation was performed by the Primate of Poland - Cardinal August Hlond, assisted by numerous clergy. After World War II, the church was closed, and part of the movable property, together with the painting, was transported to Poland. Eventually, thanks to Fr. Kazimierz Filipiak, the last pastor of the Armenian Catholic parish, the goods found their place in Gdańsk. The church building, abandoned by the Armenians, was handed over to the Russian Orthodox Church in 1946. Due to the lack of Orthodox believers in the city, the church was closed after two years. In 1970, after a thorough renovation, the Museum of the History of Religion and Atheism was established inside the church. In 1990, the building was handed over to the Russian Orthodox Church again.


Stanyslavov

Pierwsi osadnicy ormiańscy przybyli do Żwańca z Mołdawii i Wołoszczyzny w latach 70 – tych XVII wieku. Wkrótce po przybyciu zbudowali drewnianą świątynię, a w 1740 wzniesiono murowany kościół. Niestety kościół został spalony w czasie konfederacji barskiej w roku 1768. Odbudowano go dopiero w 1791 roku. Kościół miał 6 ołtarzy.  W tym czasie w Żwańcu było tylko 25 Ormian. Około roku 1800 kościół przeszedł pod zarząd duchowieństwa łacińskiego.  W obrębie muru mieścił się niegdyś cmentarz. Po II wojnie światowej  w kościele znajdowało się składowisko złomu, odpadów produkcyjnych i węgla, a następnie budynek kościelny pełnił funkcję warsztatu mechanicznego. W apsydzie i ścianach bocznych wykuto bramy wjazdowe dla pojazdów. W 1992 świątynia został zwrócona wiernym obrządku rzymskokatolickiego. Został przeprowadzony generalny remont. Pozostałością po Ormianach jest płyta nagrobna, która wmurowana jest w ścianę kościelnego przedsionka. Na zewnątrz pod warstwa ziemi można odnaleźć kilka płyt nagrobnych ormiańskich – Są to pozostałości cmentarza. 


Pierwsi osadnicy ormiańscy przybyli do Żwańca z Mołdawii i Wołoszczyzny w latach 70 – tych XVII wieku. Wkrótce po przybyciu zbudowali drewnianą świątynię, a w 1740 wzniesiono murowany kościół. Niestety kościół został spalony w czasie konfederacji barskiej w roku 1768. Odbudowano go dopiero w 1791 roku. Kościół miał 6 ołtarzy. W tym czasie w Żwańcu było tylko 25 Ormian. Około roku 1800 kościół przeszedł pod zarząd duchowieństwa łacińskiego. W obrębie muru mieścił się niegdyś cmentarz. Po II wojnie światowej w kościele znajdowało się składowisko złomu, odpadów produkcyjnych i węgla, a następnie budynek kościelny pełnił funkcję warsztatu mechanicznego. W absydzie i ścianach bocznych wykuto bramy wjazdowe dla pojazdów. W 1992 świątynia został zwrócona wiernym obrządku rzymskokatolickiego. Został przeprowadzony generalny remont. Pozostałością po Ormianach jest płyta nagrobna, która wmurowana jest w ścianę kościelnego przedsionka. Na zewnątrz pod warstwą ziemi można odnaleźć kilka płyt nagrobnych ormiańskich – są to pozostałości mieszącego się tu niegdyś cmentarza.


large_Żwaniec 2011.JPG

medium_Żwaniec 2011.JPG

small_Żwaniec 2011.JPG

thumbnail_Żwaniec 2011.JPG

Żwaniec 2011.JPG

Żwaniec

The first Armenian settlers came to Zhvanets from Moldavia and Wallachia in the 1670s. Soon after their arrival, they built a wooden temple, and in 1740 a brick church was erected. Unfortunately, the church was burnt down during the Bar Confederation in 1768. It was rebuilt only in 1791. The church had 6 altars. At that time, there were only 25 Armenians in Żwaniec. Around 1800, the church came under the administration of the Latin clergy. There used to be a cemetery within its walls. After World War II, the church was used as a scrap, production waste and coal storage yard, and then the building served as a mechanical workshop. Entrance gates for vehicles were carved in the apse and side walls. In 1992, the temple was returned to the faithful of the Roman Catholic rite. A general renovation has been carried out. The remnant of the Armenians is a tombstone, which is embedded in the wall of the church vestibule. Outside, under the layer of earth, you can find several Armenian tombstones - these are the remains of the cemetery.


Osiedlenie się Ormian w Łyścu było następstwem zajęcia Podola przez Turków w 1672 roku. Uciekinierzy z tamtejszych kolonii ormiańskich zaczęli napływać do Stanisławowa. Ci Ormianie, dla których zabrakło miejsca w fortecy potockich, osiedli w pobliskich miejscowościach Łyścu i Tyśmienicy. Pierwsza parafia ormiańska założona została około roku 1728.  Od 1729 roku przy parafii istniał bank pobożny. Pierwszy drewniany kościół ormiańskokatolicki spłonął w 1779 roku razem z aktami parafialnymi, dzięki ogólnopolskiej zbiórce pieniędzy udało się go bardzo szybko odbudować. W 1782 roku w Łyścu było 250 Ormian. Ciekawostką jest fakt, że 14X 1795 roku lwowski arcybiskup łaciński Ferdynand Kicki odstąpił parafię rzymskokatolicką w Łyścu tamtejszemu kościołowi ormiańskokatolickiemu, w zamian za przekazanie do archidiecezji łacińskiej ormiańskiej świątyni w Obertynie. Po kolejnym pożarze drewnianej świątyni, w 1853 roku wzniesiono kościół murowany.  Przy kościele istniały bractwa religijne, a około roku 1869 liczba Ormian wynosiła około 400. Do Ormian w Łyścu oprócz kościoła i kaplicy przykościelnej należała również kaplica publiczna na cmentarzu miejskim. W 1945 roku kościół ormiański został zamknięty. Potem mieściła się w nim sowiecka wojskowa komisja poborowa, skład cukru. W latach 60 –tych XX wieku przebudowano budynek kościelny na kinoteatr. W roku 1998 został oddany miejscowej parafii rzymskokatolickiej. Od XVIII wieku w kościele ormiańskim w Łyścu znajdował się wizerunek Matki Bożej słynący łaskami. Obraz ten został koronowany poświęconymi na Jasnej Górze w 1987 roku przez papieża Jana Pawła II koronami . Uroczysta koronacja odbyła się w Gliwicach, gdzie obraz został przywieziony po wojnie, podczas mszy pontyfikalnej ormiańskokatolickiej odprawionej przez Jana Piotra XVIII Kaspariana z Bejrutu, patriarchę katolikosa Ormian katolików , w obecności episkopatu ormiańskiego i polskiego. Była to największa powojenna  uroczystość kościelna dla wiernych obrządku ormiańskiego w Polsce.


large_Lysiec Andrzej L.JPG

medium_Lysiec Andrzej L.JPG

small_Lysiec Andrzej L.JPG

thumbnail_Lysiec Andrzej L.JPG

Lysiec Andrzej L.JPG

Łysiec

The settlement of Armenians in Lysets was a consequence of the capture of Podole by the Turks in 1672. Refugees from the local Armenian colonies began to flow to Stanisławów. Those Armenians, for whom there was no room in the Potocki fortress, settled in the nearby towns of Lysets and Tysmenytsia. The first Armenian parish was founded around 1728. From 1729, there was a pious bank at the parish. The first wooden Armenian Catholic church burned down in 1779 together with the parish records, however thanks to a nationwide fundraiser, it was quickly rebuilt.
In 1782 there were 250 Armenians in Lysets. An interesting fact is that on October 14, 1795, the Latin Archbishop of Lvov, Ferdynand Kicki, gave the Roman Catholic parish in Lysets to the local Armenian Catholic Church in exchange for the transfer of the Latin Armenian temple in Obertyn to the Archdiocese. After another fire of the wooden temple, in 1853 a brick church was erected. There were religious brotherhoods attached to the church, and around 1869 the number of Armenians grew up to 400. Apart from the church and the church chapel, the Armenians in Lysets also owned a public chapel in the town cemetery. In 1945, the Armenian church was closed. Later, it housed the Soviet military draft commission and a sugar warehouse. In the 1960s, the church building was converted into a cinema theater. In 1998, it was given to the local Roman Catholic parish. From the 18th century, in the Armenian church in Lysets, there was an image of the Mother of God, famous for its graces. This image was crowned with crowns consecrated at Jasna Góra in 1987 by Pope John Paul II. The solemn coronation took place in Gliwice, where the painting was brought after the war, during the Armenian Catholic pontifical mass celebrated by John Peter XVIII Kasparian of Beirut, Patriarch Catholicos of Armenian Catholics, in the presence of the Armenian and Polish episcopates. It was the largest post-war church celebration for the faithful of the Armenian rite in Poland.


Lysets

Miasto Kuty powstało prawdopodobnie z osady założonej przez Ormian, którzy przybyli tam z Moldawii około 1713 roku. 18 VII 1715 roku Józef Potocki nadał miastu przywilej erekcyjny na mocy, którego Ormianie wybudowali drewnianą świątynię. Ormianie mieszkający w Kutach trudnili się przede wszystkim kupiectwem i wyrobem safianu(cienkiej skóry). W 1765 roku mieszkało 70 ormiańskich gospodarzy, a w 1884 już ok. 1800! Pod koniec XIX wieku uruchomiona została szkółka ormiańska Kuty potocznie nazywane były mała stolicą Ormian, do II wojny światowej tamtejsi Ormianie posługiwali się językiem ormiańskim, tzw. dialektem kuckim. Zachowali swoje narodowe tradycje, obyczaje, pieśni i potrawy. M.in. w rynku miejskim istniał jedyny w swoim rodzaju sklep Bogdana Mojzesowicza z wędlinami ormiańskimi. Niestety okrutny los Kresowiaków dotknął również Ormian kuckich, którzy w 1944 ruszyli w kolejną swoją podróż osiedlając się przede wszystkim w zachodniej Polsce.

large_Kuty rycina.jpg

medium_Kuty rycina.jpg

small_Kuty rycina.jpg

thumbnail_Kuty rycina.jpg

Kuty rycina.jpg

Kuty

The city of Kuty probably arose from a settlement founded by Armenians who came there from Moldavia around 1713. On July 18, 1715, Józef Potocki granted the city a foundation privilege under which the Armenians built a wooden temple. The Armenians living in Kuty were mainly merchants and the manufacturers of morocco leather (thin leather). In 1765, there were 70 Armenian residents, and in 1884 there were already about 1,800! At the end of the 19th century, an Armenian nursery was opened. Kuty was commonly called the small capital of the Armenians, until World War II, the local Armenians spoke the Armenian language, in the so-called Kucki dialect. They have preserved their national traditions, customs, songs and dishes. Among other things, in the town square there was a unique shop of Bogdan Mojzesowicz with Armenian sausages. Unfortunately, the cruel fate of the Kresowiaks also affected Armenians from Kuty, who in 1944 set off on their next journey, settling primarily in western Poland.


Ormianie osiedli w Mohylowie w pierwszych dziesięcioleciach XVIII wieku. 9 stycznia 1742 roku Franciszek Salezy Potocki ( krajczy koronny) ufundował dla Ormian drewniany kościół p.w. Św. Grzegorza Oświeciciela. Kościół ostatecznie wzniesiono w roku 1743 – przetrwał on równe pół wieku. 12 maja 1772 rozpoczęto budowę murowanego kościoła, która trwała bardzo długo ze względu na duże problemy z pozyskaniem środków. Kościół został ukończony 20 maja 1791 ( konsekrowany przez ormiańskiego arcybiskupa lwowskiego Jakuba Waleriana Tumanowicza  3 czerwca 1791 roku. W 1810  roku powołano w Mohylowie biskupstwo ormiańskokatolickie, a kościół został podniesiony do rangi katedry.  W 1855 przekształcono świątynię w kościół parafialny dla katolików obrządku łacińskiego. Kościół został zburzony w latach trzydziestych XX wieku. Ormiańska dzielnica i świątynia były usytuowane w pobliżu placu targowego nad brzegiem Dniestru. 

Mohylów Podolski

Armenians settled in Mohyliv in the first decades of the 18th century. On January 9, 1742, Franciszek Salezy Potocki founded a wooden church for the Armenians, dedicated to St. Gregory the Illuminator. The church was finally erected in 1743 - it survived for half a century. On May 12, 1772, the construction of a brick church began, which lasted a very long time due to great problems with obtaining funds. The church was completed on May 20, 1791 (consecrated by the Armenian Archbishop of Lvov Jakub Walerian Tumanowicz on June 3, 1791). In 1810, an Armenian-Catholic bishop was established in Mohyliv, and the church was raised to the rank of a cathedral. In 1855, the temple was transformed into a parish church for Catholics of the Latin rite. The church was demolished in the 1930s. The Armenian district and the temple were located near the market square on the banks of the Dniester.


Mohyliv-Podilskyi

W przeciwieństwie do Ormian zamieszkujących południowo – wschodnie tereny dawnej Polski, przede wszystkim Lwów, Kamieniec Podolski i Zamość, Ormianie z Warszawy nigdy nie stanowili grupy zwartej, ani liczebnie pokaźnej. Z drugiej jednak strony ani mała liczebność, ani różnorodność wykonywanych profesji nie przeszkadzały im w odgrywaniu w życiu miasta roli elementu ruchliwego  i wpływowego. Jest prawdopodobne, że już w najwcześniejszym okresie dziejów Warszawy zajeżdżali  do niej zawsze obrotni i odważni kupcy ormiańscy. Więcej materiału faktograficznego pojawia się dopiero w wiekach XVIII i XIX. Znane są materiały dotyczące dwudziestolecia międzywojennego oraz losów Ormian – mieszkańców Warszawy – podczas II wojny światowej, a w szczególności w Powstaniu Warszawskim. Ciągle są to informacje o pojedynczych osobach lub rodzinach. Dopiero po roku 1988 możemy mówić o ciągle rosnącej liczbie Ormian warszawskich. 

Warszawa

In contrast to the Armenians living in the south-eastern areas of former Poland, especially Lviv, Kamianets-Podilskyi and Zamość, the Armenians from Warsaw have never been a compact group or a large group. On the other hand, neither the small number nor the variety of professions prevented them from playing the role of a mobile and influential element in the life of the city. It is probable that in the earliest period of Warsaw's history, resourceful and courageous Armenian merchants always visited it. More factual material does not appear until the 18th and 19th centuries. There are known materials about the interwar period and the fate of the Armenians - inhabitants of Warsaw - during World War II, and in particular during the Warsaw Uprising. It is still information about individuals or families. It is only after 1988 that we can talk about the ever-growing number of Warsaw Armenians.

Warsaw

1 stycznia 1790 wieś Lipków przeszła na własność Paschalisa Jakubowicza, który otworzył tu manufakturę słynnych lipkowskich pasów kontuszowych i zbudował dwór. W 1791 wizytę złożył tu król Stanisław August Poniatowski. 24 stycznia 1811 Paschalis Jakubowicz sprzedał dobra swojemu synowi Feliksowi. Kiedy 1812 Feliks zmarł, podobnie jak wkrótce sam Paschalis, Lipków przeszedł na własność najstarszego syna Paschalisa, Józefa Paschalisa Jakubowicza. Ten wyremontował zniszczone budynki fabryczne i wznowił produkcję, tym razem materiałów jedwabnych, płóciennych, bawełnianych i innych. Po śmierci Jakubowiczów (Józef Paschalis – 5 kwietnia 1845, Ludwika – 14 stycznia 1862) zakończyła się obecność ormiańska w Lipkowie. 

small_Paschalis - dwór w Lipkowie.jpg

thumbnail_Paschalis - dwór w Lipkowie.jpg

Paschalis - dwór w Lipkowie.jpg

Lipków

On January 1, 1790, the village of Lipków became the property of Paschalis Jakubowicz, who opened a manufactory of the famous Lipków kontush belts here and built a manor. In 1791 King Stanisław August Poniatowski paid a visit here. On January 24, 1811, Paschalis Jakubowicz sold the property to his son Feliks. When Feliks died in 1812, and so did Paschalis himself, Lipków became the property of Paschalis' eldest son, Józef Paschalis Jakubowicz. He renovated the destroyed factory buildings and resumed production, this time of silk, linen, cotton and other materials. After the death of the Jakubowiczs (Józef Paschalis – April 5, 1845, Ludwika – January 14, 1862), the Armenian presence in Lipków ended.



Ormianie w Słucku pojawili się wraz z przybyciem Jana Madżarskiego do dóbr Radziwiłłów w roku 1758 do Nieświeża, gdzie pełnił on funkcję tzw. metra persjarni.  W roku 1760  persjarnia została przeniesiona do Słucka i kontynuowała swoją działalność do roku 1807 kiedy to została zlikwidowana na prośbę Leona Madżarskiego ( syna Jana). Persjarnią określamy warsztat wytwarzający wzorzyste, jedwabne tkaniny. Głównym produktem osiemnastowiecznych persjarni były pasy i tkaniny kontuszowe. Te wytwarzane w Słucku były jednymi z najbardziej znanych w Rzeczpospolitej

medium_sluck.jpg

small_sluck.jpg

thumbnail_sluck.jpg

sluck.jpg

Słuck

Armenians in Słuck appeared with the arrival of Jan Madżarski to the Radziwiłł estate in 1758, to Nieświęt, where he served as the so-called “metr persjarni” (it had to do - most probably - with managing the workshop). In 1760 the manufactory was moved to Słuck and continued its activity until 1807 when it was liquidated at the request of Leon Madżarski (Jan’s son). In Polish, a word for this kind of workshop is persjarnia which can be translated as the place where patterned silk fabrics are produced. Belts and robe fabrics were the main product of the eighteenth-century manufactures. Those produced in Słuck were among the most famous in the Commonwealth.


Jest to masyw wulkaniczny leżący w centrum Wyżyny Armeńskiej między jeziorami Wan i Sewan, na terytorium Turcji, 32 km od granicy z Armenią i 16 km od granicy z Iranem. Masyw zajmuje powierzchnię ok. 1000 km² i składa się z dwóch szczytów: Wielkiego – 5137 m n.p.m. i Małego Araratu 3896 m n.p.m.
Góra, położona na historycznie ormiańskich terenach, chociaż obecnie poza terytorium kraju, jest głęboko zakorzeniona w świadomości Ormian. Jest obecna w ormiańskiej literaturze i sztuce. Ararat jest widoczny ze stolicy Armenii – Erywania
Masis (Մասիս), bo taka jest urzędowa ormiańska nazwa tej góry jest symbolem Armenii, wyeksponowanym pośrodku jej godła.

large_Ararat najlepszy.JPG

medium_Ararat najlepszy.JPG

small_Ararat najlepszy.JPG

thumbnail_Ararat najlepszy.JPG

Ararat najlepszy.JPG

Góra Ararat

It is a volcanic massif located in the center of the Armenian Highlands between Lakes Van and Sevan, on Turkish territory, 32 km from the border with Armenia and 16 km from the border with Iran. The massif covers an area of approx. 1000 km² and consists of two peaks: The Big Ararat - 5137 m above sea level. and Little Ararat 3896 m above sea level.
The mountain, located in historically Armenian territory, although currently outside the country, is deeply rooted in the Armenian consciousness. It is present in Armenian literature and art. Ararat is visible from the capital of Armenia - Yerevan
Masis (Մասիս), because this is the official Armenian name of this mountain, is a symbol of Armenia, exposed in the middle of its emblem.

Mount  Ararat

Przytłaczająca większość Ormian polskich opuściwszy swe stare siedziby w Galicji i na Bukowinie, udała się w kierunki zachodnim, do Polski. Osiedlali się głównie w województwach południowo -zachodnich, na Górnym i Dolnym Śląsku. Po kilka czy kilkanaście rodzin zamieszkało w takich miejscowościach jak Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, Oborniki Śląskie.

Wrocław

The overwhelming majority of Polish Armenians, having left their old seats in Galicia and Bukovina, went westwards to Poland. They settled mainly in the south-western provinces, in Upper and Lower Silesia. A few or a dozen families lived in such places as Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, and Oborniki Śląskie.

Wroclaw

Przytłaczająca większość Ormian polskich opuściwszy swe stare siedziby w Galicji i na Bukowinie, udała się w kierunki zachodnim, do Polski. Osiedlali się głównie w województwach południowo -zachodnich, na Górnym i Dolnym Śląsku. Po kilka czy kilkanaście rodzin zamieszkało w takich miejscowościach jak Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, Oborniki Śląskie. Oława zajmuje szczególne miejsce na mapie ormiańskiej Polski, gdyż to właśnie tutaj przenieśli się Ormianie z Kut ( przedwojennej stolicy Ormian polskich). Pierwszym powojennym burmistrzem Oławy był Jakub Axentowicz. 

small_Jakób Axentowicz.tif

thumbnail_Jakób Axentowicz.tif

Jakób Axentowicz.tif

Oława

The overwhelming majority of Polish Armenians, having left their old seats in Galicia and Bukovina, went westwards to Poland. They settled mainly in the south-western provinces, in Upper and Lower Silesia. A few or a dozen families lived in such places as Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, and Oborniki Śląskie. Oława occupies a special place on the map of Armenian Poland, because it was here that the Armenians from Kuty (the pre-war capital of Polish Armenians) moved. The first post-war mayor of Oława was Jakub Axentowicz.

Przytłaczająca większość Ormian polskich opuściwszy swe stare siedziby w Galicji i na Bukowinie, udała się w kierunki zachodnim, do Polski. Osiedlali się głównie w województwach południowo - zachodnich, na Górnym i Dolnym Śląsku. Po kilka czy kilkanaście rodzin zamieszkało w takich miejscowościach jak Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, Oborniki Śląskie. W Gliwicach w  1945 roku gospodarzami XIX-wiecznego kościoła Świętej Trójcy zostali katolicy obrządku ormiańskiego, którzy do Gliwic trafili z Kresów Wschodnich w wyniku przesiedleń po II wojnie światowej. W ołtarzu głównym znajduje się wizerunek Madonny z Łyśca. Obraz powstał pod koniec XVI wieku i przez stulecia był tam czczony przez parafian – Ormian. W 1945 roku wysiedleni na Śląsk wierni przewieźli go na Opolszczyznę, skąd w 1950 przeniesiono go do kościoła ormiańskiego przy ul. Mikołowskiej w Gliwicach. Wtedy ustanowiono tu Sanktuarium Matki Bożej Łysieckiej. We wnętrzu świątyni wiszą również dwa inne obrazy, przedstawiające Trójcę Świętą i św. Kajetana – patrona polskich Ormian. Posługę duszpasterską pełnili tu ks. Kazimierz Roszko i ks. Kazimierz Romaszkan. Gliwicka społeczność podtrzymywała tradycję organizowania balów ormiańskich i spotkań niedzielnych na wzór życia kulturalnego przed wojną. Śmierć ks. K. Romaszkana w 1973 r. spowodowała powolny zanik tradycji ormiańskich. W 1989 roku w Gliwicach zorganizowano koronację koronami papieskimi obrazu Matki Boskiej. Zaproszono z całego świata  episkopat ormiański na czele z Patriarchą ormiańskim, Janem Piotrem XVIII - Kasparianem  rezydującym w Bejrucie.  Było to pierwsze tak wielkie wydarzenie ormiańskie od wybuchu II wojny światowej. Przyjechało bardzo wielu Ormian ze wszystkich zakątków Polski. Organizatorem uroczystości był ksiądz Józef Kowalczyk i właściwie to jemu zawdzięczamy, że Ormianie Polscy wciąż mają swoją tożsamość. 

Gliwice

The overwhelming majority of Polish Armenians, having left their old seats in Galicia and Bukovina, went westwards to Poland. They settled mainly in the south-western provinces, in Upper and Lower Silesia. A few or a dozen families lived in such places as Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, and Oborniki Śląskie. In 1945, in Gliwice, the 19th-century church of the Holy Trinity was hosted by Catholics of the Armenian rite, who came to Gliwice from the Eastern Borderlands as a result of resettlement after World War II. In the main altar there is an image of the Madonna of Łysiec. The image was created at the end of the 16th century and for centuries it was worshiped there by parishioners - Armenians. In 1945, the faithful displaced to Silesia transported him to the Opole region, from where he was transferred in 1950 to the Armenian church at  Mikołowska street in Gliwice. At that time, the Sanctuary of Our Lady of Lysiec was established here. Inside the temple there are also two other paintings, depicting the Holy Trinity and St. Cajetan - the patron saint of Polish Armenians. The pastoral ministry was performed by Fr. Kazimierz Roszko and Fr. Casimir Romaszkan. The Gliwice community maintained the tradition of organizing Armenian balls and Sunday meetings, modeled on the cultural life before the war. Death of Fr. K. Romaszkana in 1973 caused the slow disappearance of Armenian traditions. In 1989, a coronation of the image of the Mother of God with papal crowns was organized in Gliwice. The Armenian episcopate was invited from all over the world, led by the Armenian Patriarch, John Peter XVIII - Kasparian residing in Beirut. It was the first such great Armenian event since the outbreak of World War II. Many Armenians from all corners of Poland came. The organizer of the ceremony was Father Józef Kowalczyk and we owe it to him that Polish Armenians still have their identity.

Choć okres po drugiej wojnie światowej uważa się za formalny początek osiedlania się Ormian w Krakowie, znane są jednak przypadki ich obecności w tym mieście znacznie wcześniej. Posiadali pewne prawa miejskie, z których korzystali., nie mieli jednak swoje świątyni. 
Przytłaczająca większość Ormian polskich opuściwszy swe stare siedziby w Galicji i na Bukowinie, udała się w kierunki zachodnim, do Polski. Osiedlali się głównie w województwach południowo -zachodnich, na Górnym i Dolnym Śląsku. Po kilka czy kilkanaście rodzin zamieszkało w takich miejscowościach jak Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wrocław, Oborniki Śląskie. Dość wielu Ormian osiadło również w Krakowie. Początkowo Ormianie polscy w Krakowie mieli swojego duszpasterza w osobie ks. Franciszka Jakubowicza odprawiającego msze w obrządku ormiańskim w kościele św. Idziego. Według relacji śp. Tadeusza Żychiewicza, dziennikarza „Tygodnika Powszechnego”, ksiądz Franciszek Jakubowicz przywiózł ( wywiózł)ze Lwowa do Krakowa jeden z najcenniejszych zabytków sztuki ormiańskiej - XII-wieczny ormiański Ewangeliarz ze Skewry.  W roku 1980 roku powstała pierwsza organizacja skupiająca Ormian – Koło Zainteresowań Kulturą Ormian przy krakowskim oddziale Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, które na wzór przedwojennego Archidiecezjalnego Związku Ormian starała się skupić rozproszonych przez wojenną pożogę Ormian polskich, a jednocześnie przypominać o ich wielowiekowej  obecności na terenie Rzeczypospolitej. 


Kraków

Although the period after World War II is considered to be the formal beginning of the Armenian settlement in Cracow, there are known cases of their presence in this city much earlier. They had certain city rights, which they used, but they did not have their own temple.
The overwhelming majority of Polish Armenians, having left their old seats in Galicia and Bukovina, went westwards to Poland. They settled mainly in the south-western provinces, in Upper and Lower Silesia. A few or a dozen families lived in such places as Gliwice, Katowice, Zabrze, Oława, Opole, Wroclaw, and Oborniki Śląskie. Quite a lot of Armenians also settled in Cracow. Initially, Polish Armenians in Cracow had their pastor in the person of Fr. Franciszek Jakubowicz celebrating masses in the Armenian rite in the church of St. Go. According to the report of the late Tadeusz Żychiewicz, a journalist of "Tygodnik Powszechny", Father Franciszek Jakubowicz brought from Lviv to Cracow one of the most valuable monuments of Armenian art - the 12th-century Armenian Evangelist from Skevra. In 1980, the first organization bringing together Armenians was established - the Circle of Interest in Armenian Culture at the Cracow branch of the Polish Ethnological Society, which, following the example of the pre-war Archdiocesan Union of Armenians, tried to gather Polish Armenians scattered by the conflagration of war, and at the same time remind them of their centuries-old presence in the Republic of Poland.

Cracow

Ormianie Polscy w Gdańsku pojawili się po II wojnie światowej. Z przeprowadzonych badań wynika, iż w przeważającym procencie główną przyczyną migracji ludności pochodzenia ormiańskiego z terenów wschodnich do Polski Północnej po 1945 roku były przymusowe przesiedlenia z przyczyn politycznych. W okresie tym proces przesiedlania ludności, mający na celu zmianę miejsca pobytu na stałe, w sposób świadomy, niewłaściwie określano ogólnym mianem repatriacji. Dla ludności pochodzenia ormiańskiego, dla której od ponad ośmiu wieków nową ojczyznę stanowiło terytorium Polski południowo – wschodniej ( utracone w ramach ustaleń jałtańskich) Wybrzeże Gdańskie okazało się  nową próbą w ciągłym  historycznie procesie asymilacji. Badania wykazały, że poza przymusowymi przesiedleniami  były również inne przyczyny przenoszenia się ludności pochodzenia ormiańskiego na Wybrzeże Gdańskie.
Do przyczyn tych można zaliczyć:
1.	Pobudki osobisto – towarzyskie i przypadki losowe
2.	Pragnienie dalszej nauki i kontynuacji studiów przerwanych działaniami wojennymi
3.	Chęć podjęcia prący w swoim zawodzie
4.	Obowiązujący w latach pięćdziesiątych tzw. „nakaz pracy’
5.	Prześladowania polityczne
6.	Odbieranie w oparciu o nowe prawodawstwo rodzinnych majątków  
7.	Wzajemne kontakty i łączenie rodzin
8.	Przywiązanie osób pochodzenia ormiańskiego zamieszkujących przed wojną Wybrzeże Gdańskie
Niejednokrotnie o przybyciu danego ormianina na Wybrzeże decydowało kilka przyczyn jednocześnie.
W czerwcu 1958 roku Ksiądz Kazimierz Filipiak – polski duchowny katolicki obrządku ormiańskiego ( wikariusz parafii ormiańsko katolickiej w Stanisławowie w latach 1938-46) otrzymał stanowisko rektora kościoła św. Piotra i Pawła w Gdańsku. Pełnił tam również posługę jako duszpasterz wiernych obrządku ormiańskiego. Z dawnej zakrystii uczynił sanktuarium Matki Bożej Łaskawej Stanisławowskiej( obraz MB koronowany w 1937 w Stanisławowie) przez arcybiskupa Józefa Teodorowicza). Przez wiele lat był jedynym duszpasterzem obrządku ormiańskiego w Polsce. Odbywał liczne podróże duszpasterskie po całym kraju, w tym zwłaszcza do głównych skupisk ormiańskich w Krakowie, Warszawie i we Wrocławiu, udzielając wiernym sakramentów w ich obrządku. W 1985 kardynał Józef Glemp powierzył mu funkcję wikariusza generalnego prymasa Polski dla wiernych obrządku ormiańskiego.


Gdańsk

Polish Armenians appeared in Gdańsk after World War II. The conducted research shows that in the vast majority of cases, the main reason for the migration of people of Armenian origin from eastern territories to northern Poland after 1945 was forced resettlement for political reasons. During this period, the process of resettling people, aimed at changing their place of residence permanently, in a conscious way, was incorrectly referred to as repatriation. For the population of Armenian origin, for whom the territory of south-eastern Poland (lost under the Yalta agreements) has been a new homeland for over eight centuries, the Gdańsk coast turned out to be a new test in the historically continuous process of assimilation. Research has shown that, apart from forced resettlements, there were also other reasons for the moving of people of Armenian origin to Gdańsk Coast.
These reasons include:
1. Personal and social motives and random events
2. Desire for further education and continuation of studies interrupted by warfare
3. Willingness to work in your profession
4. The so-called "work order"
5. Political persecution
6. Receipt under the new legislation of family property
7. Mutual contacts and family reunification
8. The attachment of people of Armenian descent living in Wybrzeże Gdańskie before the war
Many times the arrival of a given Armenian to the coast was determined by several reasons at the same time.
In June 1958, Father Casimir Filipiak - a Polish Catholic priest of the Armenian rite (vicar of the Armenian Catholic parish in Stanislavov in the years 1938-46) received the position of rector of the church of St. Peter and Paul in Gdańsk. He also served there as a pastor of the faithful of the Armenian rite. He turned the former sacristy into a sanctuary of Our Lady of Grace in Stanislavov (image of Our Lady crowned in 1937 in Stanislavov) by Archbishop Joseph Teodorowicz). For many years he was the only pastor of the Armenian rite in Poland. He made numerous pastoral trips around the country, especially to the main Armenian centers in Cracow, Warsaw and Wroclaw, administering the sacraments to the faithful in their rite. In 1985, Cardinal Joseph Glemp entrusted him with the function of vicar general of the Primate of Poland for the faithful of the Armenian rite.

Kilka rodzin ormiańskich zostało sprowadzonych do Horodenki na początku XVIII wieku przez Szczepana Potockiego. Pozwolił on wybudować w mieście domy, prowadzić handel i odbywać sądy zgodnie z ormiańskim prawem. Około roku 1704-5 został wybudowany kościół ormiański, który 5 VI 1707 objął w probostwo ksiądz Jakub Brocki. Do roku 1770 Ormianie mieli w Horodence 100 domów, później było już tylko gorzej. W 1870 z ogólnej liczby 8824 mieszkańców Horodenki tylko 78 było wyznania ormiańskokatolickiego. W 1914 roku parafia horodeńska obejmująca swym zasięgiem sąsiednie wsie i miasteczka ( m.in. Bazar, Czortków, Zadubrowce) liczyła ogółem 350 parafian. W 1931 ksiądz Adam de Rosco Bogdanowicz rozpoczął gruntowny remont kościoła. Ostatni proboszcz ormianskokatolicki Michał Roszko opuścił Horodenkę w maju 1945 przenosząc się na Śląsk. Budynek kościoła ucierpiał bardzo w czasie działań wojennych. Na wschodniej elewacji kościoła do dzisiaj widoczne są odpryski szrapneli.

large_horodenka_1.jpg

medium_horodenka_1.jpg

small_horodenka_1.jpg

thumbnail_horodenka_1.jpg

horodenka_1.jpg

Horodenka

Several Armenian families were brought to Horodenka in the early 18th century by Szczepan Potocki. It allowed to build houses in the city, conduct trade and hold courts in accordance with Armenian law. Around 1704-5, an Armenian church was built, which on June 5, 1707 was taken over by Father Jakub Brocki. Until 1770, the Armenians had 100 houses in Horodenka, after that it only got worse. In 1870, out of the total number of 8,824 inhabitants of Horodenka, only 78 were Armenian Catholics. In 1914, the Horodeńska parish, which covered the neighboring villages and towns (among others Bazar, Czortków, Zadubrowce), had a total of 350 parishioners. In 1931, Father Adam de Rosco Bogdanowicz began a thorough renovation of the church. The last Armenian Catholic parish priest, Michał Roszko, left Horodenka in May 1945, moving to Silesia. The church building suffered greatly during the war. Shrapnel chips are still visible on the eastern facade of the church.